Trà

Ngày xuân nói chuyện uống trà

 Trà là thứ đồ uống đặc trưng, quen thuộc của một số nước châu á như: Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc. ở Việt Nam, trà được uống quanh năm, ở khắp mọi nơi và càng không thể thiếu trong những ngày Tết ở các gia đình Việt Nam. Uống trà là thú ẩm thực, được nâng lên thành một nghệ thuật công phu, cầu kỳ .

Trà Việt Nam

Tuy là thứ đồ uống quen thuộc với dân Việt Nam nhưng thưởng thức trà thì không phải ai cũng biết. Hầu như bất cứ gia đình người Việt nào cũng có một bộ ấm pha trà, và mỗi khi có khách là họ lại mời chén trà như một biểu hiện của phép lịch sự. Kiểu uống trà này phần nhiều mang tính xã giao. Những người sành uống lại cầu kỳ hơn rất nhiều: Thứ nhất trà phải ngon, nhất thiết phải là trà búp, không ướp hương. ấm pha trà được lựa chọn kỹ, sạch sẽ. Nước pha trà phải là nước mưa. Cách thức pha trà theo trình tự: rửa sạch ấm (thổi vào vòi ấm cho bã trà kẹt ở những lỗ vòi ấm rơi ra), tráng ấm chén bằng nước sôi, cho trà vào ấm, đổ nước sôi (nổi tăm mắt cua là vừa) vừa đủ một tuần trà, đậy nắp ấm để trà ngấm khoảng một đến hai phút mới rót nước vào chén theo vòng tròn, ấm phải để thấp mà rót. Nước trà rót ra phải xanh, các chén nước đều nhau. Hết tuần trà thứ nhất lại cho thêm nước nóng vừa đủ tuần trà thứ hai và cứ thế uống đến tuần trà thứ 3. Hết tuần trà thứ 3, nếu muốn uống tiếp phải pha ấm mới. Nhiều người gọi kiểu uống trà này là 'trà Tàu' để phân biệt với chè tươi, chè xanh.

Theo sách xưa kể lại, những 'danh trà' phải kể đến là trà Long Tỉnh của Trung Quốc, hay 'Bạch hầu trà', 'Trảm mã trà'. 'Trảm mã trà', 'Hầu trà' được làm như sau: cho ngựa, khỉ trắng (bạch hầu) lên đồi chè để chúng ăn búp chè, rồi giết ngựa, khỉ lấy trà từ trong dạ dày chúng. Theo các cụ kể lại, dạ dày ngựa, khỉ tiết ra chất dịch quyện với trà tạo nên hương vị đặc biệt... Nước pha trà phải là thứ sương đọng trên lá sen. Còn loại trà ướp sen lại làm theo cách: cho trà vào hoa sen, buộc túm lại sau một ngày đêm mới lấy ra pha uống.

Trà đạo Nhật Bản

Trà được người Nhật rất coi trọng và nghệ thuật uống trà được người Nhật coi như một thứ 'đạo', gọi là 'trà đạo'. Trà đạo không chỉ là một cách thức uống trà, chế tác trà độc đáo mà còn là một hình thức tu thân dưỡng tính, đề cao yếu tố văn hoá trong sinh hoạt, giao tiếp.

Một cuộc trà đạo thông thường được tiến hành tại một trà thất đơn giản , trang nhã, kín đáo, có cửa thấp được che bằng rèm khiến khách vào phòng trà phải cúi gập người, cung kính chắp tay cúi người vào. Người chủ thì quỳ trước cửa để nghênh tiếp. Trong phòng trà treo những bức tranh chữ (thư pháp), có hoa tươi. ở chính giữa phòng trà có lò than chế bằng đất nung dùng để đun sôi nước và một ấm pha trà cùng các dụng cụ uống trà. Toàn bộ quá trình một cuộc uống trà cần từ 3-4 giờ. Trà đạo gồm 4 bước: bước một ăn điểm tâm; bước hai: nghỉ ngơi tại trà đình; bước ba uống trà đặc, cuối cùng là dùng trà loãng. Người uống trà cần dùng hai tay nâng bát trà lên cao ngang mặt, đưa bát trà từ trái qua phải một vòng mới uống. Nhất định phải uống 3 ngụm cho cạn hết và phải phát ra tiếng 'khà' nho nhỏ để biểu thị sự tán thưởng. Ngày nay, người ta bỏ bớt 3 bước đầu, chỉ giữ lại bước thứ tư. Trà đạo có 4 quy định và 7 phép tắc, trong đó có những quy định rất lạ như: khách đến uống trà nhất thiết phải đến sớm hơn thời gian được mời từ 20-30 phút và bất luận trời có mưa hay không, khách đến uống trà phải mang theo áo mưa. Nhìn chung, toàn bộ cuộc trà cần không khí đầm ấm, thân mật theo đúng nghi lễ tiếp khách quý.

Trà đạo Nhật Bản ra đời khoảng thế kỷ 15. Từ đó đến nay truyền thống trà đạo của người Nhật được lưu truyền rộng rãi và cùng với môn võ su-mô, hoa anh đào, trà đạo trở thành biểu tượng của nước Nhật.

Trà Tây, trà Tàu

Người Trung Quốc uống trà khá cẩn thận. Trà cho vào cốc (loại cốc chuyên dùng để uống trà), đổ nước sôi vào hãm. Lúc uống, lấy nắp cốc gạt bã trà sang một bên cốc để uống. Trung Quốc là nước nổi danh về trà ngon như: trà Long Tỉnh, trà Tân Cương, trà Bát Bảo. Ngoài kiểu uống trà truyền thống, người Trung Quốc còn có nhiều kiểu uống trà khác như cho thêm một số vị thuốc bắc, thảo dược có tác dụng bồi bổ cơ thể.

Người phương Tây cũng có nhiều cách uống trà độc đáo, chẳng hạn uống trà với đường, với chanh, muối, sữa....Thế kỷ 19, người châu Âu phát minh ra loại trà túi lọc phổ biến hiện nay. Loại trà này tiện lợi khi sử dụng, chỉ cần cho một túi trà vào cốc, đổ nước nóng, khuấy đều lên là dùng được. Những năm gần đây, các loại trà này được du nhập khá nhiều vào Việt Nam và nhiều người dùng chúng thay thế trà Tàu vì tiện lợi. Các nhà sản xuất trà nước ngoài có nhiều cách tiếp thị, khuếch trương, mở rộng khẩu vị nhãn hiệu bằng nhiều 'chiêu thức' độc đáo như xây dựng quán uống trà theo phong cách hiện đại văn minh, đưa vào trà các hương vị hoa, quả, thảo dược tạo cảm giác mới lạ cho người dùng./.

Bá Ước